ششم گزارش‌نگاران وپيروان أو از تيموتئوس تا ابن سينا وپس از وى كه رشر N . Reseher در پيشرفت منطق در زبان عربى The Development ofarabic logic هفت جدول براي مترجمان ومنطقيان گذارده واز همهء آنان ياد كرده وسرگذشت آنها را آورده ونگارشهاى آنان را نيز برشمرده است . شهرستانى در الملل والنحل در آنجا كه از فيلسوفان بازپسين سخن مىدارد ( ص 219 چاپ سنگى ) ياد مىكند از : كندى ، حنين ، يحيى نحوى ، أبو الفرج مفسر ، أبو سليمان سجزى ، أبو سليمان محمد بن مسعود مقدسي ، أبو بكر ثابت بن قرة حراني ، أبو تمام يوسف بن محمد نيشابورى ، أبو زيد أحمد بن سهل بلخى ، أبو محارب حسن بن سهل بن محارب قمى ، أحمد بن طيب سرخسى ، طلحة بن محمد نسفى أبو حامد احمد اسفزارى ، عيسى بن علي وزير ، أبو على أحمد بن محمد مسكويه ، أبو زكريا صيمرى ، أبو زكريا يحيى بن عدي ، أبو الحسن عامري ، أبو نصر فارابى ، علامهء فيلسوفان ابن سينا . اين نمونه‌ايست از رهروان إيراني كه أو برشمرده است . دربارهء اينها مىتوانيم به منتخب صوان الحكمة وتتمة صوان الحكمة واتمام التتمة والمحمدون من الشعراء از قفطى وتاريخ بيهق بيهقى وخريدة القصر والمشيخة والتحبير والانساب سمعانى ومانند اينها بنگريم . دو روش جدلى يا ديالكتيك وتاريخي أرسطو أرسطو در هر دانشى كه از آن كاوش مىكند آنچه را كه دران دشوار مىبيند برمىشمرد تا بتواند به هر چه دران شك است پاسخ دهد . أو در سماع طبيعي در هر مطلبي كه مىخواسته است برهاني كند نخست جستارى جدلى پيش كشيده ودشوارها را برمىشمرد . در الهى أو در دفتر بتا آنچه در سراسر اين دانش دشوار مىپنداشته است يكجا آورده سپس هر يك از آنها را شناسانده ودر دفترهاى ديگر را از آنها را گشوده است ، چون كه الهى مانند خود جدل كلى است واستدلالهاى هر دو همانندند . أو واژه‌ها ومصطلحات الهى را در دفتر دلتا يكجا آورده ولى در ديگر دانشها هر يك را در جاى خود شناسانده است . نيقولاوس چنين نگروه بلكه در طبيعي والهى در شمارش جدليات يا دشواريها وواژه‌ها يك روش گرفته است ( تفسير ما بعد الطبيعة 167 )